Welke onderwerpen kom je in de Lesbo-encyclopedie tegen? Met vier lemma’s lichten we een tipje van de sluier op.

You II

(Pascal Simons 2001, 25 minuten)

Korte film naar een scenario van Jenny Mijnhijmer (1962) over Sandra Samson (gespeeld door Chanella Hodge), een Surinaams meisje dat bij haar moeder Louise in de kapsalon werkt en langzaam haar liefde voor vrouwen ontdekt. Jetty Mathurin speelt de lesbienne Sjette, die haar haar regelmatig kort laat afscheren en wijdbeens loopt. Sandra, haar moeder en andere klanten in salon La Rosa roddelen over Sjette. Sandra durft haar moeder daarom niet te vertellen waarom ze zelf nog geen vriendje heeft en ze haar krullen niet wil laten relaxen. De film kreeg op filmfestivals in Spanje, Duitsland, Zwitserland, Brazilië, Amerika en Nederland de publieksprijs. In Amerika kreeg de film de trofee van Outfest, het belangrijkste homo- en lesbische filmfestival van Amerika, en werd vertoond tijdens een zwart filmfestival op Times Square in New York.

 
Vingerlengte

Onderzoek naar de verhouding tussen de lengte van de wijsvinger en de lengte van de ringvinger (2D:4D ratio) heeft uitgewezen dat lesbische vrouwen gemiddeld een kortere wijsvinger ten opzichte van de ringvinger (een lagere ratio) hebben dan heteroseksuele vrouwen. Dit onderzoek levert indirect steun voor de ‘prenatale androgeentheorie’ van homoseksualiteit. Dat is een biologische theorie die luidt dat homoseksualiteit ontstaat doordat meisjes tijdens de zwangerschap meer en jongens minder aan ‘mannelijke’ geslachtshormonen worden blootgesteld. Een van de belangrijkste lichamelijke gevolgen van een verhoogde prenatale blootstelling aan testosteron is een lage vingerlengteratio. Mannen hebben gemiddeld een kortere wijsvinger ten opzichte van de ringvinger dan vrouwen omdat zij prenataal meer aan testosteron zijn blootgesteld. Studies hebben laten zien dat ook lesbische vrouwen gemiddeld een kortere wijsvinger ten opzichte van de ringvinger hebben dan heteroseksuele vrouwen. Deze verschillen zijn duidelijker aanwezig bij de rechterhand maar zijn heel klein. Een recente studie heeft de vingerlengteratio’s vergeleken van lesbische vrouwen die zichzelf als butch* danwel als femme* omschrijven: butches blijken een lagere ratio te hebben dan femmes. Alleen bij butch lesbiennes lijkt er dus een verband te zijn tussen prenataal testosteron en seksuele oriëntatie. Vingerlengteratio is behalve met lesbisch-zijn ook in verband gebracht met onder andere genderidentiteit, sportgedrag en autisme.

 
Paarse september

Ondanks haar korte bestaan (van oktober 1972 tot april 1974) en haar kleine omvang heeft Paarse September een grote invloed gehad op ‘de lesbische discussie’ begin jaren zeventig. De voorgeschiedenis lag in de lesbische praatgroep die in de winter van 1971 startte. Na een jaar ontstond de groep Purperen Mien*, die onder andere trachtte met het COC* een gesprek aan te gaan over de oorzaak van het geringe aantal vrouwen binnen de vereniging. In september 1972 splitste een kleine denktank zich af, die een blad maakte en luidruchtig van zich liet horen omdat ze vond dat de bestaande vrouwengroepen niet ver genoeg gingen en te reformistisch en halfzacht waren. De naam Paarse September refereerde enerzijds aan de Palestijnse terroristengroep ‘Zwarte September’ en anderzijds aan de verkleuring van roze (de homokleur) naar purper en tenslotte paars als men zich boos maakt.

In korte tijd slaagde de groep erin, zoals een van de leden achteraf zelf zegt, ‘een spoor van vernieling achter te laten’. Dit kwam vooral door de manier waarop de groep zich uitte: met agressieve stukken en doordringende vragen. In plaats van het gangbare uitgangspunt dat je als homoseksueel geaccepteerd wilde worden, draaide Paarse September de zaken om: waarom is het zo natuurlijk om hetero te zijn? ‘Als heteroseksualiteit zo’n “natuurlijk” en biologisch gegeven is, waarom moet het dan zo massaal gepropageerd worden?’ (Paarse September nr. 3). Alles wat Paarse September zei, was nieuw, revolutionair en vooral provocerend ten opzichte van de bestaande hetero-orde: ‘Huwelijk en gezin zijn de trainingskampen van het patriarchaat’ is een van de opmerkelijke uitspraken in het blad Paarse September.  

Diverse organisaties en personen kregen de wind van voren vanwege hun te weinig principiële houding tegenover de patriarchale structuur van de maatschappij: gedragstherapeuten, het blad Opzij, het COC*, de autonome praatgroepen* en Hanneke van Buuren* (schrijfster van het boek Vrouwen die van vrouwen houden, volgens Paarse September ‘een gewone burgertrut die getrouwd wil blijven’. Vooral de stelling dat lesbisch zijn ‘een politieke keuze is’, bracht veel commotie teweeg omdat het door velen letterlijk werd opgevat als een voorschrift aan feministische vrouwen om massaal lesbisch te worden. Er zijn zes nummers uitgegeven van het blad Paarse September.

Paarse September bestond uit drie vrouwen: Stephanie de Voogd, Noor van Crevel en Maaike Meijer*. Nel Hermans hoorde in het begin bij de groep en Andreas Burnier* was er zijdelings bij een aantal activiteiten betrokken. In het voorjaar van 1974 besloten de leden van Paarse September er mee te stoppen. Ze vonden dat hun ideeën voldoende bekend waren en wilden, ieder voor zich, verder met hun leven.

 
Pot

Vrouw die de damesliefde is toegedaan. Afgeleid van lollepot. Aanvankelijk werd het als scheldwoord gebruikt. In de jaren zeventig werd het woord pot door lesbisch-feministen tot geuzennaam verheven. Voor ons betekent pot de verbintenis tussen lesbies zijn en het verzet tegen de norm van de heterosekualiteit. (Scriptie over pottencultuur, 1979.) 

De tijd van een leven in geheimhouding en verborgenheid was afgelopen en moest plaats maken voor de 'pottentrots'. Zo verschenen er op muren in paars geverfde letters leuzen als: ’Laat je niet bedotten, alle vrouwen potten.’ Oudere lesbiennes voelen het woord pot nog steeds een scheldwoord.